SLOVA, STROJ I POLITIKA. Opismenjavanje radnika u privrednim preduzećima Bosne i Hercegovine u periodu obnove (1945-1948)

Sažetak

Bosna i Hercegovina je oslobođenje 1945. godine dočekala sa razorenom privredom i infrastrukturom, ali i sa preko 70 procenata nepismenog stanovništva. Stoga, kada je u pitanju (kulturna) politika novih vlasti opismenjavanje stanovništva je stavljeno u prioritet, te je isticano da nepismen čovjek nije u stanju da pročita novine, partijske proglase, da u suštini on stoji izvan kulture, ali i izvan politike i društva uopće. Opismenjavanje je provođeno putem tečajeva za opismenjavanje stanovništva, a iste je shodno uputama ministarstva prosvjete NR Bosne i Hercegovine trebalo organizovati u svakom mjestu, zaseoku, fabrici, odnosno gdje god je bilo najmanje pet nepismenih.

Čelnici sindikalnih organizacija u privrednim preduzećima su otišli korak dalje te su isticali da ukoliko u preduzeću ima samo jedan nepismen radnik da taj problem treba rješavati sindikalna podružnica tog preduzeća. Nepismena lica nisu mogla u punom kapacitetu biti angažovana na obnovi zemlje, a posebno kada su u pitanju složeniji poslovi na obnovi infrastrukture, obnovi postojećih i podizanju novih privrednih preduzeća. Bez sticanja osnovne pismenosti nije bilo moguće pohađati stručne tečajeve za osposobljavanje za rad u privredi, industriji i saobraćaju.

U radu se donose primjeri koji najbolje sagledavaju uslove, načine, tokove i rezultate opismenjavanja u privrednim preduzećima širom Bosne i Hercegovine, uključujući tu i rudnike, ali i šumska gazdinstva. Nakon opismenjavanja grupe radnika, sindikat je preuzimao na sebe da u saradnji sa partijskim ćelijama uputi radnike na redovnu pretplatu i čitanje štampe kako bi se upoznali sa društveno-političkim tokovima. U Željezari Zenica, opismenjeni radnici su uključivani u čitalačke grupe koje su organizovane u pauzama, za vrijeme između jednog i drugog punjenja peći ili u pauzama između smjena.

Rezultati opismenjavanja objašnjeni su shodno podacima popisa stanovništva Bosne i Hercegovine od 15. marta 1948. godine.